Organisatie en management: De organisatie van de toekomst: geen managers

Nu maken we ons zorgen over werkloosheid. Maar binnen enkele jaren – zodra de babyboomers zijn vertrokken – ontstaat er een tekort aan personeel. Gelukkig hebben we in het organisatiemodel van de toekomst geen managers meer nodig.

In 2020 gaat de laatste babyboomer met pensioen. Het kan zijn dat het volgende kabinet-Rutte daar nog een stokje voor steekt natuurlijk, maar dat zal hooguit leiden tot een uitstel van maximaal twee jaar. Hierdoor zullen er grote gaten vallen op de werkvloer, verwachten veel arbeidsmarktdeskundigen.

Vooral in bepaalde regio’s en in arbeidsintensieve sectoren als de zorg, techniek en het onderwijs wordt de situatie nijpend. Economische crisis of niet. Dat zal de bestuurders van grote organisaties in deze sectoren en regio’s de nodige hoofdbrekens bezorgen, maar het biedt ook kansen. De broodnodige vernieuwing van de organisatie van werk kan er een boost van krijgen.

Processen uitbesteden

De afgelopen decennia zijn grote organisaties vooral bezig geweest met het steeds efficiënter en goedkoper uitvoeren van bestaande taken. Dat leverde slechts deels de gewenste resultaten op, omdat lokale efficiëntie vrijwel altijd leidt tot inefficiëntie van het geheel.

Met andere woorden: als processen worden ­uitbesteed of vereenvoudigd is er aan de andere kant meer coördinatie en toezicht nodig. De extra kosten die daarmee zijn gemoeid, doen de efficiëntiewinst op lokaal niveau grotendeels weer teniet. Omdat medewerkers bovendien het gevoel hebben te worden gereduceerd tot een radertje in het geheel, leidt het ook tot minder betrokkenheid bij de uitvoerders en dus tot minder productiviteit.

De tegenbeweging van Buurtzorg

Een voorbeeld van een sector die al jaren met personeelsschaarste kampt is de zorg. In de thuiszorg zijn onder invloed van privatisering en marktwerking commerciële bedrijven ontstaan, die hun taken zo efficiënt mogelijk proberen uit te voeren. In de praktijk heeft dat vooral geleid tot meer management, meer stafafdelingen en een uitholling van het vak van verpleegkundige.

Met name onder druk van deze laatste groep ontstond de laatste jaren een tegenbeweging in de vorm van Buurtzorg Nederland, waar de verpleegkundigen in kleine zelforganiserende teams werken die met elkaar verbonden zijn door een slim IT-systeem, waar ze niet alleen alle verrichtingen die ze bij een cliënt doen makkelijk kunnen registreren, maar ook onderling kennis kunnen delen en elkaar op de hoogte kunnen houden van ontwikkelingen in het vak en de markt.

Revolutie in andere sectoren

Dit decentrale organisatiemodel zal de komende jaren veel navolging krijgen. Niet alleen omdat het zo’n 30 procent goedkoper is dan het klassieke managementmodel, maar vooral door de krappe arbeidsmarkt. Verpleegkundigen willen graag voor Buurtzorg werken, omdat ze er weer met het vak bezig kunnen zijn. En omdat ‘gewone’ thuiszorgorganisaties hun beste mensen zien vertrekken naar organisaties als Buurtzorg, zien zij zich genoodzaakt om ook te veranderen richting zelfsturing en decentralisatie.

Deze ‘revolutie’ vindt momenteel niet alleen in de Nederlandse thuiszorg plaats, maar ook in andere sectoren en andere landen. Het managementdenken zoals dat honderd jaar geleden ontwikkeld is door mensen als Henry Ford en Frederick Taylor, komt steeds meer ter discussie te staan – zelfs in de bakermat van dit denken: de Verenigde Staten.

Helemaal geen managers meer?

De Amerikaanse managementdenker Gary Hamel schreef eind vorig jaar bijvoorbeeld een spraakmakend artikel in de Harvard Business Review: ‘First, let’s fire all the managers.’ Het is een pleidooi voor meer zelfsturing en minder management, met als lichtend voorbeeld Morning Star, de fabrikant van tomaten in blik, waar geen managers werken. De 400 medewerkers maken elk jaar onderlinge afspraken.

De discussie tekent een omslag in het denken. Managers zullen in de komende jaren een andere rol en ook een andere status krijgen. Er vindt tegelijk een herwaardering van de vakmensen plaats – vooral ondersteund en gefaciliteerd door de manager; niet langer directief aangestuurd. Dat werkt namelijk niet bij creatief kenniswerk, zoals iemand als hoogleraar organisatiekunde Mathieu Weggeman inmiddels voldoende duidelijk heeft gemaakt.

Een grotere span of control

Dat de manager meer coach dan direct leidinggevende wordt is voor de meeste managers overigens een zegen, want het verlost ze van een onmogelijke en vooral ondankbare taak waarbij ze het eigenlijk nooit goed doen. Het managerswerk wordt in die zin alleen maar leuker, interessanter en

Lees verder: sync.nl

Dit artikel komt uit het tijdschrift Management Team en werd geschreven door Ben Kuiken, de man achter nieuworganiseren.nu.

trefwoord: Organisatie en management:

Leave a Reply